Ένα νέο οργανωτικό μοντέλο για την αριστερά;

Οργανωτικό: ο ελέφαντας στο δωμάτιο της αριστεράς;

Το νέο κόμμα της αριστεράς δημιουργείται με εργώδεις ρυθμούς από τον Αλέξη Τσίπρα και τους συνεργάτες του. Ο κόσμος της αριστεράς ανυπομονεί να το δει να υλοποιείται γιατί γνωρίζει ότι αυτή είναι η μόνη δυνατή προοπτική για την έλευση της πολιτικής αλλαγής που τόσο χρειάζεται ο τόπος και οι άνθρωποί του. Κάθε μέρα που περνά το μαχαίρι της αδικίας βυθίζεται όλο και πιο βαθιά στο σώμα της κοινωνίας, οι άνθρωποι φτωχαίνουν και μένουν άστεγοι και οι τσέπες της εγκληματικής συμμορίας γεμίζουν ρουφώντας ελληνικούς και ευρωπαϊκούς πόρους απαραίτητους για την ευημερία των πολιτών όσο το νερό στην έρημο. 

Οι πολίτες έχουν δει κομμάτια των επεξεργασιών του Ινστιτούτου Τσίπρα για το πρόγραμμα του νέου κόμματος. Και ακούν τρέχουσες πολιτικές παρεμβάσεις στις παρουσιάσεις της Ιθάκης ανά την Ελλάδα. Αυτό που δεν έχουν ακούσει είναι καμία νύξη για το τι διαφορετικό θα έχει το νέο κόμμα ως προς την οργανωτική του φυσιογνωμία. Και πως θα κληθούν σύντομα να συνεισφέρουν οι ενδιαφερόμενοι/ες που είναι ήδη πολλές χιλιάδες: ως μέλη, ως εθελοντές, ως φίλοι; Και πως θα παίρνονται οι αποφάσεις; Από πιο σώμα εκλεκτόρων; 

Είναι λογικό εδώ να υπάρχει το πιο σοβαρό κομμάτι των αποφάσεων που πρέπει να παρθούν. Έχουμε υποστηρίξει σε προηγούμενο άρθρο (εδώ) την καταστροφική παρενέργεια της ύπαρξης οργανωμένων τάσεων ή συνιστωσών σε μια συλλογικότητα μεγάλης κλίμακας που υποστηρίζει μάλιστα προοδευτική κυβέρνηση. Κι αυτό είναι γνωστό πολλές δεκαετίες τώρα στην αριστερά που προσπαθεί να ανανεώσει τα καταστατικά της με ατελέσφορους νεωτερισμούς που όμως δεν έχουν οδηγήσει πουθενά. Και καθε φορά το σύστημα του δημοκρατικού συγκεντρωτισμού επιστρέφει από την πίσω πόρτα ως καθυστερημένη πειθαρχία πριν την επόμενη διάσπαση...

Η δημοκρατία στο κόμμα ή εσωκομματική δημοκρατία θεωρείται εκ των ουκ άνευ στην αριστερά αλλά έχει μεγάλα προβλήματα στα δύσκολα. Και τα δύσκολα έρχονται είτε στις μεγάλες ήττες είτε στις μεγάλες επιτυχίες. Εκεί, και στις δυο περιπτώσεις η δημοκρατία δείχνει ανήμπορη να λειτουργήσει. Και τα διαζύγια συνήθως δεν είναι βελούδινα αλλά τοξικά και άνθρωποι που χρόνια παλεύουν μαζί αρχίζουν να μισούνται χωρίς λόγο επειδή διαφωνούν πολιτικά. Μέσα στην συλλογικότητα που τους/τις έφερε κοντά.

Λύνεται αυτό το πρόβλημα; Και τι δυνατότητες ή εναλλακτικές υπάρχουν - αν υπάρχουν.

• Πρότυπο από την λενινιστική εποχή είναι το "κόμμα νέου τύπου" με εξωτερική πειθαρχία και εσωτερική δημοκρατία. Ο δημοκρατικός λεγόμενος συγκεντρωτισμός. 

Όταν άνθισε ο ευρωκομμουνισμός και η ανανέωση στην αριστερά, μερικά κόμματα χαλάρωσαν την εξωτερική επιθαρχία θέτοντας στα καταστατικά τους την δυνατότητα των διαφωνούντων με την πλειοψηφία να μπορούν να εκφράζουν την διαφωνία τους δημόσια υπενθυμίζοντας παράλληλα την κυριαρχούσα και ψηφισμένη άποψη. Αυτό έγινε για να μην καταπνίγονται οι διαφωνίες και να μην οδηγούνται οι διαφωνούντες σε δημιουργία φραξιών, πράγμα που άνθιζε στα σταλινικά κόμματα. Αρχικά δεν φαινόταν επικίνδυνο να μπορεί ένα γνωστό στέλεχος να λέει δημόσια την διαφωνία του.

Κατόπιν θεσμοθετήθηκε το δικαίωμα του/της διαφωνούσας και να μην εφαρμόζει την ψηφισμένη απόφαση. Το παλιό καταστατικό την/τον υποχρέωνε.

Τέλος ήρθαν οι τάσεις όταν μεγάλες ομάδες μελών ένοιωθαν ότι το κόμμα πρέπει να αλλάξει κατεύθυνση δημοκρατικά και έτσι απέκτησαν την δυνατότητα να λειτουργούν ως διακριτά ρεύματα ιδεών μέσα στο ίδιο κόμμα. Έως ότου η ιδέα παρήκμασε στην πράξη και οι τάσεις απέκτησαν και ξεχωριστά ψηφοδέλτια μετατρέποντας έτσι το κόμμα στην πράξη σε ομοσπονδία ή ακόμη χειρότερα σε συνδικάτο που περιλάμβανε πολλές ξεχωριστές παρατάξεις - εδώ ήταν που ξεπεράστηκε κάθε κόκκινη γραμμή και αντοχή και οι κομματικές  συλλογικότητες κατέρρευσαν απέναντι σε έναν νόμιμο πλέον φραξιονισμό χωρίς όρια αλλά με υποτιθέμενο ιδεολογικό περιτύλιγμα. 

• Σήμερα το σύστημα αυτό κυριαρχεεί στα συριζογενή κόμματα πλην του προσωπικού κόμματος της Κωνσταντοπούλου, και διαλύει την ενότητά τους ωθώντας στον υπόγειο προσωπικό ανταγωνισμό, τις προσωπικές πορείες και την μόνιμη αμφισβήτηση της κεντρικής γραμμής ακόμη και όταν δεν υπάρχει λόγος από ετερογενείς ομάδες. Ένας ατελείωτος φραξιονισμός είναι το αποτέλεσμα των τάσεων αλλά και του δήθεν φάρμακου της διεύρυνσης του αριθμού των μελών. Όλα αυτά τα μέτρα απέτυχαν και αντίθετα από τα προσδοκώμενα, κατήργησαν την συλλογικότητα καθρεφτίζοντας έναν νέο συγκεντρωτισμό με φερετζέ το "κόμμα πολιτικής ενότητας" στην θέση της κατεστραμμένης ιδεολογικής ενότητας.

Και φτάνουμε στον πυρήνα του προβλήματος. 

Πως ανθίζει η δημοκρατία στο κόμμα; Γιατί ένα μη δημοκρατικό κόμμα, δεν μπορεί να εξαγγέλει την ενότητα και δημοκρατία στην κοινωνία;

Κάποιες διαπιστώσεις/προτάσεις. Από κάτω προς τα πάνω: 

1. Τοπικές οργανώσεις. 

Η δημοκρατία δεν ανθίζει σε μεγάλες οργανώσεις. Είναι αδύνατον να γίνει διάλογος σε συνελεύσεις άνω των 15-30 ατόμων. Που κατοικούν κοντά με κριτήριο γειτονιάς. Και δεν είναι δημοκρατία μια μοναδική συμμετοχή κάθε μέλους με τρίλεπτη ομιλία χωρίς δυνατότητα περαιτέρω συζήτησης. Τέτοιες συνελεύσεις δεν είναι ούτε παραγωγικές - δεν εστιάζουν πουθενά με επάρκεια χρόνου. Μέχρι σήμερα αυτό που συμβαίνει είναι ότι κυριαρχεί αναγκαστικά το εισηγούμενο θέμα και η έγκριση ή απόρριψή του. Πράγμα που μπορεί να γίνει και διαδικτυακά.. Δημοκρατία όμως είναι να διαμορφώνεις άποψη μέσα από διάλογο, ελεύθερο, επίμονο και εξαντλητικό. Για να εξειδικευτούν οι εγκεκριμένες κεντρικές αποφάσεις στον κάθε τόπο. Αλλιώς οι τοπικές οργανώσεις δεν έχουν λόγο ύπαρξης.

Δεν χρειάζονται συντονιστικά. Περιττή γραφειοκρατία. Φυτώριο μικροεξουσιών. Ένας/μία μόνο ανακλητή συντονίστρια για να διευθετεί πρακτικές ανάγκες μέσω ψηφιακών ειδοποιήσεων. Που δεν αποτελεί ένα ακόμη όργανο.

2. Δημοτικές και περιφερειακές οργανώσεις; 

Όχι δεν χρειάζονται! Άχρηστες γραφειοκρατικές δομές που δεν επιτελούν κανένα πραγματικό έργο. Οι τοπικές οργανώσεις όταν υπάρχει γενικότερο ζήτημα πχ δημοτικές εκλογές, αυξάνουν το μέγεθος των συνελεύσεών τους ώστε να περιλαμβάνει όσ@ χρειάζονται - πχ συνεδριάζουν μαζί όλες οι 20μελείς οργανώσεις των ορίων ενός Δήμου με τρόπο που αυτές επιλέγουν: διαδικτυακό ή φυσικό, δι αντιπροσώπων ή με συμμετοχή των πάντων.

Την απαραίτητη αντιστοιχία με την δομή του κράτους μπορούν να καλύπτουν τοπικοί ή περιφερειακοί ανακλητοί εκπρόσωποι που ορίζονται από τις αντίστοιχες συνελεύσεις ανάλογα με την γνώση του θέματος. Στη θέση των τοπικών γραφείων του παρελθόντος. 

3. Τοπικές συνελεύσεις: ανοιχτές ή μόνο για μέλη;

Όταν υπάρχει σημαντικό θέμα ώριμο για συζήτηση που αφορά τον συγκεκριμένο τόπο ή ολόκληρη τη χώρα, απαιτείται συνέλευση με συμμετοχή των πάντων: μελών, φίλων, εθελοντών, ψηφοφόρων. Άρα και μελών ή φίλων άλλων προοδευτικών κομμάτων. Συμβουλευτική, δημόσια, ανοιχτή. Αντί για τυπική εκδήλωση που μπορεί κάποιος/α να πάρει και τον λόγο στο τέλος. 

4. Τοπικά κομματικά γραφεία; 

Όχι, δεν είναι αναγκαία. Περιττά έξοδα σε δύσκολους ακιρούς. Μόνο σε εκλογικές περιόδους νοικιασμένα για δυο μήνες.

5. Χώροι φυσικής συνάντησης;

Ναι ανάλογα με τις εκφρασμένες ανάγκες. Όχι κομματικοί χώροι. Κοινωνικοί σύλλογοι, στέκια νεολαίας, λέσχες πολιτισμού με καφέ, βιβλιοθήκες, χώρους εκδηλώσεων. Αυτοδιαχειριζόμενοι χώροι ανεξάρτητοι από το κόμμα και συμμετοχή όλων των τοπικών ομάδων δράσεων αν το επιθυμούν. Χώροι συνύπαρξης της τοπικής κοινωνίας, μη εμπορικοί, με κοινωνική κουζίνα, εθελοντικές κοινωνικές υπηρεσίες κλπ Το κάθε αυτοδιαχειριζόμενο στέκι αποφασίζει πόσο θα επεκτείνει τις εθελοντικές υπηρεσίες του και ποιους φορείς θα φιλοξενεί μόνιμα ή περιστασιακά.

6. Κεντρική οργάνωση του κόμματος.

Με βάση τις προηγούμενες διαπιστώσεις, η κεντρική οργάνωση του κόμματος  πρέπει να είναι ευέλικτη και λειτουργική. 

Να υλοποιεί τις κεντρικές αποφάσεις με την απαραίτητη συμμετοχή ανθρώπων σχετικών αλλά και εθελοντών ανά θέμα με ορισμένου χρόνου και έργου ανοικτές συνελεύσεις εργασίας. Να παρουσιάζει όσα υιοθετούνται στην κεντρική συντονιστική επιτροπή του κόμματος και να τα διασπείρει έγκαιρα και με πλήρη τεκμηρίωση  απευθείας στις οργανώσεις του κόμματος με χρήση του διαδικτύου. Ανοιχτές σε σημαντικές παρατηρήσεις και αναστοχασμό.

Να οργανώνει μεγάλα ανοιχτά θεματικά σώματα/συνδιασκέψεις για τα μεγάλα θέματα.

Να κάνει περιφερειακά οργανωτικά συνέδρια με αποκλειστικό θέμα την ανανέωση των κεντρικών συντονιστικώ αντιπροσωπευτικών σωμάτων του κόμματος κάθε χρόνο με συμμετέχοντες/ουσες εκλεγμένους και εξουσιοδοτημένους αντιπροσώπους κάθε τοπικής ή θεματικής οργάνωσης. Να εκλέγει ηγεσία με ψηφίζοντες από τους καταλόγους των ενεργών μελών, των εγγεγραμμένων φίλων και εθελοντών του κόμματος και όχι των εγγεγραμένων εκείνη την ημέρα. Αποκεντρωμένα, με συγκεκριμένη ποσόστωση ανά Δήμο και Περιφέρεια, όχι φύλο, ανάλογα τον πληθυσμό και τον αριθμό των φίλων του κόμματος. 

Τα προγραμματικά συνέδρια να είναι ανεξάρτητα από τα οργανωτικά, να συγκαλούνται κάθε τέσσερα χρόνια ή έκτακτα πριν από πρόωρες κοινοβουλευτικές εκλογές αποκλειστικά για να διαμορφώνουν /επικαιροποιούν το ιδρυτικό πρόγραμμα του κόμματος στην συγκυρία και τις εκλογές.

Δεν χρειάζονται μεγάλα σώματα συνεδρίων. Δεν γίνεται καμία ουσιαστική συζήτηση και οι συμμετέχοντες δεν είναι σε θέση να ακούσουν όλες τις ομιλίες ή να συμμετέχουν σε διάλογο. Μικρά και λειτουργικά σώματα μόνο λειτουργούν αποτελεσματικά όπου παρουσιάζονται έτοιμες διεργασίες ομάδων εργασίας για την τελική συζήτηση και επικύρωση.

Εκλογή στην ηγεσία προέδρου ή συμπροέδρων κάθε τέσσερα χρόνια κατάλληλων για να εκπροσωπήσουν/υλοποιήσουν το τρέχον υιοθετημένο πολιτικό πρόγραμμα. 

Η συζήτηση για τα παραπάνω ίσως βρει τρόπους δημοκρατικής οργάνωσης του νέου κόμματος και φέρει αρμονία των εξαγγελιών της αριστεράς για δημοκρατική οργάνωση της κοινωνίας με την δική της εσωτερική λειτουργία. Να γίνει το κόμμα καθρέφτης του αριστερού προτάγματος για δημοκρατία, συμπερίληψη, αξιοκρατία, εκπροσώπηση των αναγκών της εργατικής τάξης όλων των επιπέδων της κοινωνίας. 

Νέο κόμμα Τσίπρα: το πρόγραμμα "το έχει" η αριστερά, νέο τρόπο οργάνωσης θα βρει;

 

Ένα από τα βασικά λάθη που γίνονται -και ξαναγίνονται- στην αριστερά (ακόμη και την ανανεωτική) είναι η μηχανιστική αναπαραγωγή του κλασσικού συγκεντρωτικού οργανωτικού μοντέλου της λενινιστικής εποχής. Παρά κάποιες μικροβελτιώσεις που υποτίθεται ότι έγιναν από την εποχή του Συνασπισμού, η κατάσταση παραμένει στάσιμη με αποτέλεσμα να δημιουργούνται ξανά και ξανά τα ίδια προβλήματα στην κομματική λειτουργία των αριστερών κομμάτων και στην σχέση τους με τα μέλη τους. Όση φαιά ουσία κι αν καταναλώθηκε στα ζητήματα του καταστατικού, η ανανέωση του οργανωτικού τομέα παραμένει μόνιμα μετέωρη και υποτιμημένη και οδηγεί σταθερά στα ίδια αδιέξοδα.

Αναλυτικά:

1. Λειτουργία των Τάσεων / ΣΥΝ

Ο Συνασπισμός θέσμισε για πρώτη φορά στην αριστερά, τις Τάσεις στο καταστατικό του, αποκαλώντας τις, "ρεύματα ιδεών". Είχε και επείγοντες πρακτικούς λόγους για να το κάνει αυτό αφού τον δημιούργησαν διαφορετικά ρεύματα αριστερών ανανεωτών και ριζοσπαστών με πολύχρονη παρουσία σε πρώην αντίπαλους οργανισμούς όπως το ΚΚΕ και το ΚΚΕ εσ, που έπρεπε να έχουν χρόνο για να συνυπάρξουν, να αναστοχαστούν και τελικά να αφομοιωθούν σε ένα ενιαίο σχήμα. Οι τάσεις έφτασαν στο σημείο να έχουν διαφορετικά γραφεία μέσα στην Κουμουνδούρου χωρίς να ταράζεται η ενότητα του Συνασπισμού που ήταν ένα μικρό κόμμα με καμιά εικοσαριά χιλιάδες μέλη μόνο που σχεδόν γνωρίζονταν όλοι και όλες μεταξύ τους. Μέχρι εκεί φαινόταν σαν μια επιτυχημένη δημοκρατική μεταρρύθμιση στο λενινιστικό καταστατικό.

2. Αλλαγή κλίμακας / ΣΥΡΙΖΑ

Όταν ο ΣΥΝ αποφάσισε να συμμετέχει σε μια μεγαλύτερη συμμαχία της αριστεράς δλδ στον ΣΥΡΙΖΑ, η τάση "ανανεωτική πτέρυγα" αποχώρησε "αύτανδρη" επειδή διαφωνούσε να συνυπάρξει στο νέο μεγαλύτερο κόμμα με άλλες δέκα τάσεις που συνέστησαν μαζί τον ΣΥΡΙΖΑ. Οι υπόλοιπες τάσεις παρέμειναν στο νέο κόμμα. Είχε επισυμβεί όμως ταυτόχρονα αλλαγή κλίμακας  - τα μέλη όπως και τα ποσοστά στην κοινωνία εκτοξεύτηκαν και το νέο κόμμα διοικούνταν από ένα συντονιστικό 13 συνιστωσών. Σύντομα αυτές καταργήθηκαν λόγω του διαρκούς πολιτικού αλαλούμ προς τα έξω και ο ΣΥΡΙΖΑ με το ιδρυτικό του συνέδριο έγινε ενιαίο κόμμα επαναφέροντας τις τάσεις στο καταστατικό του.

Αυτήν την φορά οι Τάσεις γιγαντωμένες στο εσωτερικό άρχισαν να λειτουργούν σαν κόμματα μέσα στο κόμμα. Η αλλαγή κλίμακας ήταν μοιραία. Οι κόντρες τους έγιναν κεντρικά θέματα πολιτικής δημοσιότητας στα ΜΜΕ αλλά και μαχών κατανομής της κομματικής εξουσίας - και επί κυβέρνησης ΣΥΡΙΖΑ ακόμη και για το ποια Τάση ελέγχει ποιο υπουργείο. Η πρόσβαση των μελών στην ηγεσία έγινε αδύνατη αφού έπρεπε να μεσολαβηθεί από κάποια Τάση, οι εκτός τάσεων περιθωριοποιήθηκαν και η αξιοκρατία πήγε περίπατο: η Τάση διόριζε ή εξέλεγε τα δικά της μέλη σαν σε συνδικάτο, ασχέτως αν το συγκεκριμένο άτομο ήταν κατάλληλο ή όχι για την όποια θέση ή ανάθεση ευθύνης. 

Η συλλογικότητα του κόμματος δέχθηκε μεγάλο πλήγμα, η καχυποψία μεταξύ των μελών αυξήθηκε, οι τάσεις μιμήθηκαν οργανωτικά σε παράλληλη οργάνωση ως μικρογραφίες όλα τα κομματικά χαρακτηριστικά αλλά και τις υπάρχουσες παθογένειες. Μοναδικός ενωτικός παράγοντας ήταν πλέον ο ηγέτης αλλά και ΠΘ, Αλέξης Τσίπρας που εκτός από την διακυβέρνηση είχε και να παίζει ρόλο διαιτητή ανάμεσα στις τάσεις. Έτσι οι ύπαρξη των Τάσεων έγινε ο βασικός διαλυτικός παράγοντας για την αριστερή συλλογικότητα αφού από ενιαίο κόμμα κατέστησαν τον ΣΥΡΙΖΑ, άτυπη ομοσπονδία κομμάτων της ριζοσπαστικ΄ς, της ανανεωτικής και της πασοκογενούς αριστεράς.

Συμπέρασμα: η αλλαγή κλίμακας έκανε τις Τάσεις κανονικές φράξιες. Η επιτυχημένη δημοκρατική μεταρρύθμιση στον ΣΥΝ έγινε επιταχυντής της διάλυσης του ενιαίου ΣΥΡΙΖΑ. Με συνεχείς διασπάσεις που εκδηλώνονταν σε κάθε πολιτικό ταρακούνημα, αρχίζοντας με την αποχώρηση του Λαφαζανικού "αριστερού ρεύματος" καθώς και των Βαρουφάκη και Κωνσταντοπούλου μετά την υπογραφή του Γ΄ Μνημονίου το καλοκαίρι του 2015.

3. Διορθωτικές απόπειρες / Εκλογή από την Βάση /Διεύρυνση

Μπροστά στην αδιέξοδη κομματική κατάσταση,η ηγεσία του ΣΥΡΙΖΑ προσπάθησε να επαναφέρει τα περιθωριοποιημένα μέλη στο προσκήνιο καθιερώνοντας την άμεση εκλογή από την Βάση του Προέδρου του κόμματος και όχι από τα Συνέδρια που πλέον ήσαν η χαρά των μηχανισμών. Ήταν ένας τρόπος να αποφύγει η νομιμοποιημένη από την βάση ηγεσία τους εκβιασμούς των τάσεων καθώς με την παράλληλη εγγραφή χιλιάδων νέων μελών, αποδιοργανώνονταν οι μηχανισμοί των τάσεων οι οποίες ξαφνικά έγιναν μειοψηφία μέσα στον ΣΥΡΙΖΑ και συντριπτική η προεδρική πλειοψηφία. Αυτό ονομάστηκε "διεύρυνση". Οι τάσεις για να επιβιώσουν συνασπίσθησαν σε μια, την "Ομπρέλα" ολοκληρώνοντας τον διχασμό του κόμματος σε προεδρικούς και τους άλλους. 

Η διχαστική αυτή κατάσταση κατήργησε εντελώς τις όποιες δημοκρατικές πρόνοιες του καταστατικού. Η ενιαία έκφραση του ΣΥΡΙΖΑ έγινε παρελθόν, οι έριδες των κομματικών οπλαρχηγών, καθημερινή είδηση και η εκλογική ήττα του 2019, βρήκε ένα μη κόμμα να την αντιμετωπίσει. Ο "απολογισμός" θα διέλυε ότι απέμενε από την ενιαία έκφραση σε ένα κλίμα φανατισμού, διχασμού και αμφισβήτησης της ηγεσίας χωρίς εναλλακτική. 

Συμπέρασμα: Χωρίς δημοκρατική λειτουργία, κάθε μαζική διαδικασία απολογισμού ήταν εκ των προτέρων αυτοκτονική. Ο ΣΥΡΙΖΑ δεν είχε τρόπο να διαχειριστεί την κρίση. Οι τάσεις είχαν ήδη διαλύσει το κόμμα.

4. Και τώρα τι; / Το Νέο κόμμα

Τα όσα ακολούθησαν είναι γνωστά. Παραίτηση του Αλέη Τσίπρα από την ηγεσία, άγονος εμφύλιος των επιγόνων που έφεραν τον αλεξιπτωτιστή Κασσελάκη στην Προεδρία του ΣΥΡΙΖΑ και αμέσως μετά απανωτές αποχωρήσεις και διασπάσεις και δημιουργία νέας κοινοβουλευτικής ομάδας και κόμματος από την Νέα Αριστερά. Ακολούθησαν δυόμιση χρόνια στα οποία οι Τάσεις που κατάφεραν και έγιναν συνολικά 6 διακριτά συριζογενή κόμματα απέδειξαν ότι δεν μπορούσαν ούτε καν να μιμηθούν τον ενιαίο ΣΥΡΙΖΑ. Και αντί να εμποδίσουν αντιπολιτευτικά την ΝΔ, χάρισαν την αξιωματική αντιπολίτευση στο ΠΑΣΟΚ, δημιούργησαν κλίμα απογοήτευσης και στην κοινωνία με αποτέλεσμα την γιγάντωση της αποστράτευσης και την συρρίκνωση όλων των συριζογενών κομμάτων.

Εκεί αναγκάζεται εκ των πραγμάτων να επαναδραστηριοποιηθεί ο Αλέξης Τσίπρας για να καλύψει την ανυπαρξία κεντροαριστερής αντιπολίτευσης απένατι σε μια κυβέρνηση-καθεστώς πνιγμένη στα σκάνδαλα που θα είχε πέσει με ένα φύσημα αν η αντιπολίτευση είχε στοιχειώδη ενότητα. 

Σήμερα ο Αλέξης Τσίπρας και οι συνεργάτες του, έχουν μπροστά τους τον ελέφαντα στο δωμάτιο: πρέπει να βρουν έναν τρόπο καταστατικής οργάνωσης του νέου κόμματος που να αποφύγει την επανάληψη του λενινιστικού προτύπου. 

Κι επειδή θα είναι μεγάλο κόμμα, θα πρέπει να αποκλείσει την δημιουργία αναγνωρισμένων τάσεων ή γενικότερα αδιαφανών συσπειρώσεων υπό το όνομα "ρεύματα ιδεών". Λόγοι κλίμακος. Σε μεγάλα κόμματα δεν παίζεις με αυτά.

Τι μπορεί να γίνει; Πως φτιάχνεις ένα ηθικό κόμμα την εποχή της εξαχρείωσης κοινωνικών θεσμών και ακραίας ανάγκης διαμεσολάβησης μεταξύ θεσμών και πολιτών ελλείψει κοινωνικού κράτους; Πως φτιάχνεις μια συλλογικότητα με συντροφικότητα και ισχυρή ενότητα σε καιρούς καχυποψίας και απομείωσης του αισθήματος της αλληλεγγύης και της αλληλοβοήθειας; Όταν το γενικό παράδειγμα και των αριστερών είναι "εγώ και το μαγαζί μου" ακόμη κι όταν η κοινωνία πεινά και μένει χωρίς σπίτι και  σύνταξη; Όταν οι πολυ-αριστεροί δείχνουν τον πρώην ΠΘ της αριστεράς ως την πηγή του προβλήματος χωρίς να έχουν κάνει γραμμάριο αυτοκριτικής; Τι παράδειγμα δίνουν;

Η απάντηση είναι δύσκολη αλλά εντελώς αναγκαία. 

*κάποιες προτάσεις σε επόμενο άρθρο

Ένα ακόμη κόμμα ή κάτι διαφορετικό; Η συζήτηση που άνοιξε ο Αλέξης Τσίπρας

 

Τα κόμματα ήταν κάποτε απολύτως απαραίτητα και για πολλούς λόγους. Κάλυπταν πολλαπλές ανάγκες οργάνωσης, επικοινωνίας, συντονισμού και αποτελεσματικών δράσεων των κινημάτων που εξέφραζαν - συχνά ήσαν και απόλυτα ταυτισμένα μαζί τους.

Σήμερα παρακμάζουν υποβαθμισμένα σε γραφειοκρατικούς μηχανισμούς, σκηνικά δήθεν δημοκρατικής λειτουργίας, ρινγκ εσωκομματικών αντιπαραθέσεων. Από εθελοντικές συλλογικότητες έχουν γίνει επαγγελματικά σωματεία πολιτικών συμφερόντων με αμειβόμενα στελέχη. Το κοινοβουλευτικό σύστημα έχει προσφέρει πολλά στην παρακμή ζωντανών σχηματισμών με τις καλές αμοιβές των βουλευτών και την σύντομη συνταξιοδότησή τους μετά από δυο τρεις θητείες στη Βουλή. Τα κίνητρα του να μπεις στο κόμμα ή την πολιτική έχουν αλλάξει: καλό εισόδημα, εύκολη δουλειά, έξοδος από την εργασιακή μέγγενη και την ανασφαλή καθημερινότητα των πολλών.

Αυτό που συνέβη και με την πρώτη ασκήσασα πολιτική, την Εκκλησία και τους αμειβόμενους από το κράτος, ιερείς. Από εθελοντές στις αρχαίες θρησκείες (πχ ελληνική) και προβεβλημένοι από την κοινότητά τους λόγω ηθικών προσόντων, έγιναν επαγγελματίες που αμείβονται για τις υπηρεσίες τους και από το κράτος και από τον πιστό-πελάτη. Και με κίνητρο την επαγγελματική εξέλιξη...

Επιστρέφοντας στα κόμματα, βλέπουμε διάτρητα πόθεν έσχες των πολιτικών με κατακόρυφη αύξηση των περιουσιών τους χάρη στα πολιτικά τους αξιώματα, ειδικά όταν το κόμμα τους έχει ασκήσει εξουσία. Και στην δημοκρατική παράταξη. Βλέπουμε αποχωρήσεις χωρίς παράδοση του βουλευτικού εισοδήματος, βλέπουμε κομματικές μετατοπίσεις και στοιχίσεις πίσω από ηγέτες με μόνο κριτήριο την δυνατότητα να εκλεγούν πρώτη φορά ή και ξανά, βουλευτές...

Το ζήτημα λοιπόν σήμερα, που εύλογα δεν βάζει κανείς και καμία πολιτικός στο τραπέζι, είναι το τι χρειαζόμαστε τα κόμματα εκτός από τις εκλογές. Ειδικά στην αριστερά που ενδιαφέρεται πρώτιστα για την συλλογική δημοκρατική λειτουργία ενός κινήματος, την ανάδειξη ηθικών και ταλαντούχων στελεχών και τον δημοκρατικό έλεγχο των αντιπροσώπων. Που αντίθετα σήμερα με μια εκλογή παίρνουν την έδρα και την βάζουν στην τσέπη τους, ότι και να έχουν υπογράψει με τον φορέα που τα επέλεξε...

Αυτό λοιπόν το ζήτημα έβαλε εσχάτως με τις τοποθετήσεις του ο Αλέξης Τσίπρας, μετά από μια θητεία 16 χρόνων που περιλάμβανε Προεδρία κόμματος, βουλευτικό αξίωμα και Πρωθυπουργία. Και άνοιξε μια κουβέντα ασχέτως αν τα υπόλοιπα στελέχη της αριστεράς, έκαναν ότι δεν άκουσαν τίποτα σχετικό.

Μερικές μάλλον χρήσιμες διαπιστώσεις:

1. Μια υπηρεσία των κομμάτων (και των εφημερίδων τους καθημερινά) ήταν η πληροφόρηση και ενημέρωση του κόσμου για το τι συμβαίνει γύρω του ή και μακριά του. Με την σημερινή διάδοση του διαδικτύου και των πλατφορμών του που πληροφορούν σε πρώτο χρόνο ακόμη και με ζωντανή εικόνα, έχει αχρηστευθεί αυτή η λειτουργία και μαζί της οι κομματικές εφημερίδες ακόμη ακόμη και η ειδησεογραφία των μεγάλων ΜΜΕ. Το μόνο που χρειαζόμαστε πλέον είναι η ελεύθερη κυκλοφορία των απόψεων κάτι που η κομματική πειθαρχία συχνότατα δεν επιτρέπει.

2. Μια άλλη υπηρεσία των κομμάτων ήταν η αυτόνομη δημοκρατική λειτουργία των πολιτών, ειδικά σε περιόδους αυταρχικών κυβερνήσεων και καθεστώτων. Αυτό σήμερα το προσφέρουν τα κινήματα με τις ανοιχτές συνελεύσεις και τον ακτιβισμό τους ενώ τις συνεδριάσεις σε κλειστά δωμάτια χωρίς κινητά τις χρειάζονται μόνο όσ@ το έχουν ανάγκη αυτό για λόγους νόμιμης ή παραβατικής αδιαφάνειας.

3. Η ανάδειξη στελεχών έχει γίνει πλέον ανοικτή σε όσ@ ενδιαφέρονται και δέχονται τις βασικές αρχές ενός πολιτικού κινήματος και το ίδιο και η αυτόματη εγγραφή μέλους με την συμμετοχή σε κάποια εκλογή. Και παρότι πολλοί στην αριστερά θεωρούν ότι η δημόσια εκλογή ηγεσιών από την βάση γίνεται αιτία υφαρπαγής της κομματικής εξουσίας από οργανωμένες μειοψηφικές ομάδες (και εν μέρει έχουν δίκιο), ξεχνούν ότι στην εποχή του διαδικτύου τέτοιες διαδικασίες είναι μονόδρομος.

4. Η κλειστή λειτουργία των κομματικών ηγεσιών, μακριά από τον έλεγχο των ίδιων των μελών, αντιγράφει στην εποχή μας το κοινοβουλευτικό σύστημα: "άπαξ εκλογή και μετά κάνουμε ότι θέλουμε μέχρι την επόμενη όπου μπορείτε; να μας αλλάξετε". Και αυτό προκαλεί την οργάνωση των διαφωνούντων σε οργανωμένες φράξιες με μοναδικό σκοπό την πρόωρη εναλλαγή στην ηγεσία. Μερικά κόμματα βάζουν θητείες και κάνουν συνέδριο κάθε χρόνο για να μειώσουν την αυτονομημένη λειτουργία της ηγεσίας, αλλά τα αποτελέσματα είναι πενιχρά όσο δεν υπάρχει ανακλητότητα σε πρώτο χρόνο και ανανεούμενη επιλογή αντιπροσώπων με βάση την αξία τους και την δημοκρατικότητά τους και όχι τύποις με θητείες και κουραστικές εκλογοδιαδικασίες. Με λίγα λόγια, όσο δεν υπάρχει η ανέφικτη άμεση δημοκρατία σε κόμμα και κοινωνία.

Μπορεί άραγε να οργανωθεί ένα πολιτικό κίνημα χωρίς κόμμα; Το ζήτημα της ηγεσίας είναι το πιο εύκολο, αφού υπάρχουν πλέον εύχρηστες διαδικασίες ανανέωσης της εμπιστοσύνης σε κατάλληλα άτομα για αντιπροσώπευση. Αρκεί να λειτουργούν φυσικά.

Ποιοι όμως θα παίρνουν τις τακτικές αποφάσεις καθημερινά; Χρειάζονται ευέλικτες ομάδες με συντονισμό μεταξύ τους και τακτική λογοδοσία που όμως δεν θα γίνονται δικαιολογία ανάδειξης μονιμάδων και γραφειοκρατίας; Και ποιοι θα είναι αυτοί που θα εκλέγουν τους παραπάνω; Τα ενεργά μέλη, τα εγγεγραμμένα ή αυτά που θα εγγράφονται εθελοντικά πριν από κάθε απόφαση;

Αυτά είναι τα ερώτηματα που πρέπει να απαντηθούν σήμερα. Είναι δύσκολα αλλά ουσιώδη. Δεν είναι δεδομένες οι απαντήσεις πλέον. Η αυτόματη επανάληψη της μεθόδου "φτιάχνω ένα νέο κόμμα και κάνω συνέδρια κάθε τρία χρόνια" θα φέρει τα ίδια αρνητικά αποτελέσματα: για λίγο ακμή, μετά συμμετοχή στην εξουσία, διάσπαση από δυσαρεστημένους και παρακμή. Έναν νέο κύκλο αποτυχίας, όπως έγινε πχ με τον ΣΥΡΙΖΑ. Ή με τις διασπάσεις του όπου υπήρξε τυφλή επανάληψη της μεθόδου.

Η αριστερά δυσκολεύεται να κάνει αληθινούς απολογισμούς και δημιουργική αυτοκριτική όσο δεν αλλάζει ξεπερασμένες θεωρίες. Το "κόμμα νέου τύπου" έχει περάσει οριστικά στην ιστορία. Ο δημοκρατικός συγκεντρωτισμός επίσης. Οι τάσεις και τα ρεύματα ιδεών δεν ανθίζουν σε ένα γραφειοκρατικό περιβάλλον - μοιραία μετατρέπονται σε μόνιμες φράξιες, κομματικούς κλώνους και ατελείωτες μπάμπουσκες.

Η αριστερά χρειάζεται ανανέωση στον τρόπο του οργανώνεται και δρα. Μέχρι τώρα ανανέωση γινόταν μόνο στο πρόγραμμά της - όλα τα άλλα γινόντουσαν με τον αυτόματο πιλότο του λενινιστικού κομματικού ιδεώδους. Οι ανοικτές θάλασσες είναι φυσικά πάντα εκεί - αλλά θέλουν γενναιότητα, αλτρουισμό και αλληλοβοήθεια.

Με αυτήν την έννοια, η συζήτηση που άνοιξε ο Αλέξης Τσίπρας είναι καίρια και καλό είναι τα μπαρουτοκαπνισμένα στελέχη της αριστεράς που δογματίζουν αφόρητα, να βγουν από τα αμπριά του διαρκούς εμφυλίου τους και να παίξουν ανοιχτά μπάλα μπροστά στο αιώνιο κοινό τους. Εκείνο της αντίστασης στον απίστευτα επεκτατικό, διαβρωτικά ολοκληρωτικό καπιταλισμό. Να παίξουν για την αλλαγή. Με 10 καίριες δημοκρατικές θεσμικές μεταρρυθμίσεις. Προφανώς στην πλευρά που τους αναλογεί στα πλαίσια της δυαδικής εξουσίας, κράτους και κινημάτων. Και με σεβασμό στην αυτονομία των κινημάτων και μόνιμο διάλογο μαζί τους.

Αυτά μπορεί να τα κάνει ένα ακόμη κόμμα;

Διυλίζοντας τον Τσίπρα και καταπίνοντας τον Μητσοτάκη

Η μιζέρια των αποκομμάτων του ΣΥΡΙΖΑ

Το 2015 η ριζοσπαστική αριστερά έλαβε 36% των ψήφων, πράγμα πρωτοφανές όχι μόνο για την Ελλάδα αλλά και την μεταπολεμική Ευρώπη. Και ξεκίνησε μια αντιμνημονιακή διακυβέρνηση που κράτησε για ένα εξάμηνο ενωμένη την αριστερά. Μετά το δημοψήφισμα και την υπογραφή ενός νέου μνημονίου, η διακυβέρνηση άρχιζε και τελείωνε στον ΠΘ, Αλέξη Τσίπρα που το προσωπικό του πολιτικό ταλέντο ήταν αυτό που επικύρωσαν τον Σεπτέμβριο με παρόμοιο ποσοστό οι ψηφοφόροι.

Στο κείμενο αυτό δεν θα κάνουμε αποτίμηση όσων συνέβησαν από το 2015 έως σήμερα στην αριστερά. Θα κρίνουμε την στάση των σημερινών κομματιών της απέναντι στην πρόθεση του Αλέξη Τσίπρα να θέσει ξανά υποψηφιότητα για ΠΘ και να κυβερνήσει επικεφαλής μιας πλατιά κεντροαριστερής πολιτικής συμμαχίας.

Υπάρχουν στην αριστερά εκείνοι και εκείνες που παροτρύνουν τον Τσίπρα να επιστρέψει για να "σώσει τον τόπο" από την επιδρομή της πλέον εγκληματικής πολιτικής συμμορίας που γνώρισε. Και υπάρχουν και εκτός αριστεράς αρκετοί και αρκετές (κεντροδεξιοί, κεντρώοι, κεντροαριστεροί) που υποστηρίζουν το ίδιο. Φαίνεται και στις δημοσκοπήσεις όπου ως καταλληλότερος ΠΘ, είναι ήδη δεύτερος χωρίς να έχει εξαγγείλει κόμμα ή εκλογικό σχηματισμό.

Υπάρχουν όμως και εκείνοι και εκείνες (στην αριστερά) που παθιασμένα αμφισβητούν ή λοιδορούν ανοιχτά πλέον τον Τσίπρα ως μεταλλαγμένο κεντρώο, πιθανό συνεργάτη επιχειρηματιών, συστημικό εκφραστή ενός δήθεν δημοκρατικού καπιταλισμού, εγγυητή μιας συστημικής συνέχειας, αλλά και λαϊκιστή, λαοπλάνο και προδότη που έκανε το Όχι Ναι κλπ κλπ. 

Είναι όσ@ έφυγαν από τον ΣΥΡΙΖΑ μετά το δημοψήφισμα (αριστεριστές, Βαρουφακικοί, Λαφαζανικοί, Κωνσταντοπουλικοί), πολλοί που έφυγαν από τον ΣΥΡΙΖΑ επί Κασσελάκη (Τσακαλωτικοί, Σακελλαρικοί) αλλά και μεγάλο μέρος του σημερινού ΣΥΡΙΖΑ όπως οι Πολάκης, Παππάς, Δούρου. Κυρίως στελέχη δλδ, συνυπεύθυνα για όσα έκανε ή δεν έκανε η πρώτη αλλά και η δεύτερη κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ. 

Κι εδώ βρίσκεται όλη η παθογένεια της σημερινής ελληνικής αριστεράς που δεν κατάφερε να ανανεωθεί σε ιδέες, επεξεργασίες, θεωρίες αλλά και πυραμιδική κομματική λειτουργία και σχέση με τα κινήματα. 

Οι άνθρωποι αυτοί έχουν χρηματίσει επαγγελματικά στελέχη, βουλευτές στο ελληνικό και ευρωπαϊκό κοινοβούλιο, πολλοί ακόμη και υπουργοί των κυβερνήσεων της αριστεράς. 

Κι όμως παρέμειναν οι ίδιοι στην νοοτροπία. Πολύ θεωρητικοί και καθόλου πρακτικοί στην επίλυση προβλημάτων, υπερφιλόδοξοι γραφειοκράτες χωρίς τα απαραίτητα προσόντα για να υλοποιήσουν όσα εξαγγέλλουν, μικροεξουσιαστές με ακόλουθους, φράξιες και ομάδες μέσα στο κόμμα, εξουσιαστικοί απέναντι στα κινήματα που έβγαλαν κυβέρνηση τον ΣΥΡΙΖΑ, καθόλου αξιοκράτες στα στελέχη που προωθούν, αυταρχικοί στους ίδιους τους συμβούλους και εργαζόμενους στα πολιτικά τους γραφεία. 

Μοιράζονται τα ίδια μικροαστικά χαρακτηριστικά την ώρα που διακηρύσσουν ασυμβίβαστους αγώνες. Πριν τον Τσίπρα ήταν ευχαριστημένοι αν έμπαιναν στη Βουλή. Τώρα είναι απέναντι στον άνθρωπο που τους δίδαξε (επιτέλους) προοδευτική διακυβέρνηση και όχι βολονταρισμό και εφόδους στον γκρεμό...

Ο Αλέξης Τσίπρας καλά κάνει λοιπόν και δεν ανακατεύεται μαζί τους. Θα έκανε απλώς απόλυτα ορατή την μιζέρια τους και θα ενίσχυε εν γνώσει του μια εικόνα της κομματικής αριστεράς, απόλυτα εσωστρεφούς, σε μόνιμο εμφύλιο και αλληλοεξόντωση φραξιών. Πράγμα που εν μέρει ισχύει και τα ΜΜΕ της διαπλοκής αγωνίζονται να διογκώσουν.

Έπειτα "αριστερά" είναι αυτό που υπηρετεί τον λαό και οι φιλόδοξοι εκφραστές της οφείλουν να αποδεικνύουν με τις πράξεις τους και όχι με λόγια και προγράμματα. Και σε αυτό έχουν αποτύχει όλα τα κομμάτια της κραυγαλέα όταν έχουν κατεβάσει την απήχησή τους πλέον σε μονοψήφια ποσοστά κοντά στην κοινοβουλευτική επιβίωση (με την Νέα Αριστερά των Τσακαλώτου, Σακελλαρίδη ούτε καν).

Όταν ΣΥΡΙΖΑ, Νέα Αριστερά και ΜεΡΑ25 που συμφωνούν σε όλα, καταφέρνουν να βρίσκουν τρόπο να υπάρχουν ξεχωριστά ως τρεις διαφορετικοί ΣΥΡΙΖΑ και στελέχη και των τριών να αναλώνονται στις μεταξύ τους κόντρες, τι παρόν και μέλλον έχουν αυτά τα κόμματα; Και η οποιαδήποτε πρόσκαιρη ενότητα μέχρι κάτι να τους ξινίσει; 

Αλλά το χειρότερο είναι ότι όλοι τους, είναι απορροφημένοι με το μικροκόμμα τους και την πολιτική τους ορθότητα και δεν βλέπουν καν την μεγάλη εικόνα: την ανάγκη του τόπου και των ανθρώπων του να ανασάνουν από την μαφιόζικη διακυβέρνηση, από το πλιάτσικο στον δημόσιο πλούτο και τις τσέπες τους που ανεμπόδιστα εξασκεί η ακροδεξιά στην εξουσία. Και έχουν ξεχάσει την ελληνική φύση που καταστρέφεται από την ενεργειακή λεηλασία σε βουνά, ποτάμια και θάλασσες. 

Δεν κατανοούν το κατεπείγον να πέσει αυτή η κυβέρνηση και τα έκτακτα καθήκοντά τους να συμβάλλουν με τις όποιες δυνάμεις τους σε κάτι τέτοιο. Κι όταν έρχεται ο Τσίπρας να ηγηθεί σε κάτι τέτοιο, εκείνοι διυλίζουν τις προθέσεις του και καταπίνουν την πραγματικότητα Μητσοτάκη.

Συγγνώμη παλιοί μας σύντροφοι αλλά αυτό είναι τύφλωση, ανικανότητα και τραγικό λάθος. Και μάλλον θα είναι το τελευταίο σας. Ακολουθεί η εξαέρωση.

Γιώργος Αθανασίου Μπάτσαρης

*σκίτσο του αείμνηστου Γιάννη Καλαϊτζή στις 31-07-2015