Ένα από τα βασικά λάθη που γίνονται -και ξαναγίνονται- στην αριστερά (ακόμη και την ανανεωτική) είναι η μηχανιστική αναπαραγωγή του κλασσικού συγκεντρωτικού οργανωτικού μοντέλου της λενινιστικής εποχής. Παρά κάποιες μικροβελτιώσεις που υποτίθεται ότι έγιναν από την εποχή του Συνασπισμού, η κατάσταση παραμένει στάσιμη με αποτέλεσμα να δημιουργούνται ξανά και ξανά τα ίδια προβλήματα στην κομματική λειτουργία των αριστερών κομμάτων και στην σχέση τους με τα μέλη τους. Όση φαιά ουσία κι αν καταναλώθηκε στα ζητήματα του καταστατικού, η ανανέωση του οργανωτικού τομέα παραμένει μόνιμα μετέωρη και υποτιμημένη και οδηγεί σταθερά στα ίδια αδιέξοδα.
Αναλυτικά:
1. Λειτουργία των Τάσεων / ΣΥΝ
Ο Συνασπισμός θέσμισε για πρώτη φορά στην αριστερά, τις Τάσεις στο καταστατικό του, αποκαλώντας τις, "ρεύματα ιδεών". Είχε και επείγοντες πρακτικούς λόγους για να το κάνει αυτό αφού τον δημιούργησαν διαφορετικά ρεύματα αριστερών ανανεωτών και ριζοσπαστών με πολύχρονη παρουσία σε πρώην αντίπαλους οργανισμούς όπως το ΚΚΕ και το ΚΚΕ εσ, που έπρεπε να έχουν χρόνο για να συνυπάρξουν, να αναστοχαστούν και τελικά να αφομοιωθούν σε ένα ενιαίο σχήμα. Οι τάσεις έφτασαν στο σημείο να έχουν διαφορετικά γραφεία μέσα στην Κουμουνδούρου χωρίς να ταράζεται η ενότητα του Συνασπισμού που ήταν ένα μικρό κόμμα με καμιά εικοσαριά χιλιάδες μέλη μόνο που σχεδόν γνωρίζονταν όλοι και όλες μεταξύ τους. Μέχρι εκεί φαινόταν σαν μια επιτυχημένη δημοκρατική μεταρρύθμιση στο λενινιστικό καταστατικό.
2. Αλλαγή κλίμακας / ΣΥΡΙΖΑ
Όταν ο ΣΥΝ αποφάσισε να συμμετέχει σε μια μεγαλύτερη συμμαχία της αριστεράς δλδ στον ΣΥΡΙΖΑ, η τάση "ανανεωτική πτέρυγα" αποχώρησε "αύτανδρη" επειδή διαφωνούσε να συνυπάρξει στο νέο μεγαλύτερο κόμμα με άλλες δέκα τάσεις που συνέστησαν μαζί τον ΣΥΡΙΖΑ. Οι υπόλοιπες τάσεις παρέμειναν στο νέο κόμμα. Είχε επισυμβεί όμως ταυτόχρονα αλλαγή κλίμακας - τα μέλη όπως και τα ποσοστά στην κοινωνία εκτοξεύτηκαν και το νέο κόμμα διοικούνταν από ένα συντονιστικό 13 συνιστωσών. Σύντομα αυτές καταργήθηκαν λόγω του διαρκούς πολιτικού αλαλούμ προς τα έξω και ο ΣΥΡΙΖΑ με το ιδρυτικό του συνέδριο έγινε ενιαίο κόμμα επαναφέροντας τις τάσεις στο καταστατικό του.
Αυτήν την φορά οι Τάσεις γιγαντωμένες στο εσωτερικό άρχισαν να λειτουργούν σαν κόμματα μέσα στο κόμμα. Η αλλαγή κλίμακας ήταν μοιραία. Οι κόντρες τους έγιναν κεντρικά θέματα πολιτικής δημοσιότητας στα ΜΜΕ αλλά και μαχών κατανομής της κομματικής εξουσίας - και επί κυβέρνησης ΣΥΡΙΖΑ ακόμη και για το ποια Τάση ελέγχει ποιο υπουργείο. Η πρόσβαση των μελών στην ηγεσία έγινε αδύνατη αφού έπρεπε να μεσολαβηθεί από κάποια Τάση, οι εκτός τάσεων περιθωριοποιήθηκαν και η αξιοκρατία πήγε περίπατο: η Τάση διόριζε ή εξέλεγε τα δικά της μέλη σαν σε συνδικάτο, ασχέτως αν το συγκεκριμένο άτομο ήταν κατάλληλο ή όχι για την όποια θέση ή ανάθεση ευθύνης.
Η συλλογικότητα του κόμματος δέχθηκε μεγάλο πλήγμα, η καχυποψία μεταξύ των μελών αυξήθηκε, οι τάσεις μιμήθηκαν οργανωτικά σε παράλληλη οργάνωση ως μικρογραφίες όλα τα κομματικά χαρακτηριστικά αλλά και τις υπάρχουσες παθογένειες. Μοναδικός ενωτικός παράγοντας ήταν πλέον ο ηγέτης αλλά και ΠΘ, Αλέξης Τσίπρας που εκτός από την διακυβέρνηση είχε και να παίζει ρόλο διαιτητή ανάμεσα στις τάσεις. Έτσι οι ύπαρξη των Τάσεων έγινε ο βασικός διαλυτικός παράγοντας για την αριστερή συλλογικότητα αφού από ενιαίο κόμμα κατέστησαν τον ΣΥΡΙΖΑ, άτυπη ομοσπονδία κομμάτων της ριζοσπαστικ΄ς, της ανανεωτικής και της πασοκογενούς αριστεράς.
Συμπέρασμα: η αλλαγή κλίμακας έκανε τις Τάσεις κανονικές φράξιες. Η επιτυχημένη δημοκρατική μεταρρύθμιση στον ΣΥΝ έγινε επιταχυντής της διάλυσης του ενιαίου ΣΥΡΙΖΑ. Με συνεχείς διασπάσεις που εκδηλώνονταν σε κάθε πολιτικό ταρακούνημα, αρχίζοντας με την αποχώρηση του Λαφαζανικού "αριστερού ρεύματος" καθώς και των Βαρουφάκη και Κωνσταντοπούλου μετά την υπογραφή του Γ΄ Μνημονίου το καλοκαίρι του 2015.
3. Διορθωτικές απόπειρες / Εκλογή από την Βάση /Διεύρυνση
Μπροστά στην αδιέξοδη κομματική κατάσταση,η ηγεσία του ΣΥΡΙΖΑ προσπάθησε να επαναφέρει τα περιθωριοποιημένα μέλη στο προσκήνιο καθιερώνοντας την άμεση εκλογή από την Βάση του Προέδρου του κόμματος και όχι από τα Συνέδρια που πλέον ήσαν η χαρά των μηχανισμών. Ήταν ένας τρόπος να αποφύγει η νομιμοποιημένη από την βάση ηγεσία τους εκβιασμούς των τάσεων καθώς με την παράλληλη εγγραφή χιλιάδων νέων μελών, αποδιοργανώνονταν οι μηχανισμοί των τάσεων οι οποίες ξαφνικά έγιναν μειοψηφία μέσα στον ΣΥΡΙΖΑ και συντριπτική η προεδρική πλειοψηφία. Αυτό ονομάστηκε "διεύρυνση". Οι τάσεις για να επιβιώσουν συνασπίσθησαν σε μια, την "Ομπρέλα" ολοκληρώνοντας τον διχασμό του κόμματος σε προεδρικούς και τους άλλους.
Η διχαστική αυτή κατάσταση κατήργησε εντελώς τις όποιες δημοκρατικές πρόνοιες του καταστατικού. Η ενιαία έκφραση του ΣΥΡΙΖΑ έγινε παρελθόν, οι έριδες των κομματικών οπλαρχηγών, καθημερινή είδηση και η εκλογική ήττα του 2019, βρήκε ένα μη κόμμα να την αντιμετωπίσει. Ο "απολογισμός" θα διέλυε ότι απέμενε από την ενιαία έκφραση σε ένα κλίμα φανατισμού, διχασμού και αμφισβήτησης της ηγεσίας χωρίς εναλλακτική.
Συμπέρασμα: Χωρίς δημοκρατική λειτουργία, κάθε μαζική διαδικασία απολογισμού ήταν εκ των προτέρων αυτοκτονική. Ο ΣΥΡΙΖΑ δεν είχε τρόπο να διαχειριστεί την κρίση. Οι τάσεις είχαν ήδη διαλύσει το κόμμα.
4. Και τώρα τι; / Το Νέο κόμμα
Τα όσα ακολούθησαν είναι γνωστά. Παραίτηση του Αλέη Τσίπρα από την ηγεσία, άγονος εμφύλιος των επιγόνων που έφεραν τον αλεξιπτωτιστή Κασσελάκη στην Προεδρία του ΣΥΡΙΖΑ και αμέσως μετά απανωτές αποχωρήσεις και διασπάσεις και δημιουργία νέας κοινοβουλευτικής ομάδας και κόμματος από την Νέα Αριστερά. Ακολούθησαν δυόμιση χρόνια στα οποία οι Τάσεις που κατάφεραν και έγιναν συνολικά 6 διακριτά συριζογενή κόμματα απέδειξαν ότι δεν μπορούσαν ούτε καν να μιμηθούν τον ενιαίο ΣΥΡΙΖΑ. Και αντί να εμποδίσουν αντιπολιτευτικά την ΝΔ, χάρισαν την αξιωματική αντιπολίτευση στο ΠΑΣΟΚ, δημιούργησαν κλίμα απογοήτευσης και στην κοινωνία με αποτέλεσμα την γιγάντωση της αποστράτευσης και την συρρίκνωση όλων των συριζογενών κομμάτων.
Εκεί αναγκάζεται εκ των πραγμάτων να επαναδραστηριοποιηθεί ο Αλέξης Τσίπρας για να καλύψει την ανυπαρξία κεντροαριστερής αντιπολίτευσης απένατι σε μια κυβέρνηση-καθεστώς πνιγμένη στα σκάνδαλα που θα είχε πέσει με ένα φύσημα αν η αντιπολίτευση είχε στοιχειώδη ενότητα.
Σήμερα ο Αλέξης Τσίπρας και οι συνεργάτες του, έχουν μπροστά τους τον ελέφαντα στο δωμάτιο: πρέπει να βρουν έναν τρόπο καταστατικής οργάνωσης του νέου κόμματος που να αποφύγει την επανάληψη του λενινιστικού προτύπου.
Κι επειδή θα είναι μεγάλο κόμμα, θα πρέπει να αποκλείσει την δημιουργία αναγνωρισμένων τάσεων ή γενικότερα αδιαφανών συσπειρώσεων υπό το όνομα "ρεύματα ιδεών". Λόγοι κλίμακος. Σε μεγάλα κόμματα δεν παίζεις με αυτά.
Τι μπορεί να γίνει; Πως φτιάχνεις ένα ηθικό κόμμα την εποχή της εξαχρείωσης κοινωνικών θεσμών και ακραίας ανάγκης διαμεσολάβησης μεταξύ θεσμών και πολιτών ελλείψει κοινωνικού κράτους; Πως φτιάχνεις μια συλλογικότητα με συντροφικότητα και ισχυρή ενότητα σε καιρούς καχυποψίας και απομείωσης του αισθήματος της αλληλεγγύης και της αλληλοβοήθειας; Όταν το γενικό παράδειγμα και των αριστερών είναι "εγώ και το μαγαζί μου" ακόμη κι όταν η κοινωνία πεινά και μένει χωρίς σπίτι και σύνταξη; Όταν οι πολυ-αριστεροί δείχνουν τον πρώην ΠΘ της αριστεράς ως την πηγή του προβλήματος χωρίς να έχουν κάνει γραμμάριο αυτοκριτικής; Τι παράδειγμα δίνουν;
Η απάντηση είναι δύσκολη αλλά εντελώς αναγκαία.
*κάποιες προτάσεις σε επόμενο άρθρο
